TIỂU HỌC VÂN PHÚ VỚI VIỆC GIỮ GÌN DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ - HÁT XOAN

Cô giáo Hoàng Thúy Liễu - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Vân Phú - một trong những đơn vị đi đầu trong việc triển khai mô hình “Trường học gắn với di sản Hát Xoan” cho biết: “Từ năm 2011, nhà trường đã thành lập các câu lạc bộ Hát Xoan theo từng khối, lớp. Hằng tuần, hằng tháng, ngoài việc dạy hát trong giờ âm nhạc, trường còn mời nghệ nhân tại các phường Xoan gốc đến trực tiếp giảng dạy cho học sinh. Khi học sinh thuộc và hiểu về Hát Xoan, nhà trường thường xuyên tổ chức các buổi giao lưu giữa các câu lạc bộ Hát Xoan trong trường và đưa học sinh đến các phường Xoan gốc để các em được giao lưu, học hỏi, qua đó giúp các em hiểu được giá trị cũng như việc gìn giữ di sản này”.

“Em thấy việc học theo mô hình “Trường học gắn với di sản Hát Xoan” rất thú vị. Chúng em được tìm hiểu những giá trị của Hát Xoan, được học Hát Xoan và giao lưu với các đào, kép nhí ở các phường Xoan gốc. Giờ em đã có thể hát và biểu diễn một số làn điệu Xoan như: Xe chỉ vá may, Trồng bông hứng đậu, Ðèn thương ai…” - Em Cao Thùy Trang, học sinh lớp 5E chia sẻ.

Sau hơn 6 năm triển khai mô hình “Trường học gắn với di sản văn hóa”, đến nay trường đã thực hiện đưa hát Xoan vào giảng dạy thông qua bộ môn Âm nhạc; Nhiều giáo viên và học sinh đã biết trình diễn Hát Xoan. Trường đã thành lập câu lạc bộ Hát Xoan và đội văn nghệ tích cực tham gia luyện tập và biểu diễn. Những hoạt động trên đã góp phần không nhỏ trong việc đưa Hát Xoan chính thức trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Một buổi giao lưu “Chúng em với làn điệu dân ca Xoan – Ghẹo Phú Thọ” của các lớp Trường Tiểu học Vân Phú

Có thể nói, mô hình “Trường học gắn với di sản văn hóa” là cách vận dụng sáng tạo mô hình “Trường học gắn với cuộc sống” được ngành Giáo dục và Đào tạo Phú Thọ phát động, triển khai thực hiện từ năm học 2016 - 2017. Ngay từ đầu năm học, ngành Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức lồng ghép, quán triệt triển khai thực hiện mô hình; lựa chọn các đơn vị thực hiện mô hình điểm cấp tỉnh, từ đó chỉ đạo các phòng Giáo dục và Đào tạo, các Trường THPT, Phổ thông Dân tộc nội trú triển khai, nhân rộng mô hình điểm ra các cơ sở giáo dục khác.

Tại Việt Trì - thành phố có nhiều di tích và các làng Xoan cổ, là nơi phát tích của làn điệu Hát Xoan, phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố đã đăng ký 5 trường thực hiện mô hình điểm “Trường học gắn với Hát Xoan” trong đó có trường Tiểu học Vân Phú. Thực hiện chỉ đạo của Phòng GD&ĐT Việt Trì, nhà trường đã đưa Hát Xoan đến với học sinh bằng nhiều hình thức phong phú như: Mời nghệ nhân ở các phường Xoan An Thái đến dạy học sinh trong giờ hoạt động giáo dục tập thể toàn trường; dạy học sinh hát Xoan trong giờ âm nhạc, trong các giờ sinh hoạt lớp, sinh hoạt đội. Ngoài ra, trường còn xây dựng câu lạc bộ Hát Xoan ở tất cả các khối lớp; thường xuyên tổ chức giao lưu các câu lạc bộ Hát Xoan trong trường với nhau hay giao lưu với các nghệ nhân, thiếu nhi ở các phường Xoan gốc và tham gia giao lưu “Chúng em với làn điệu dân ca Xoan – Ghẹo” đã được Đài PT&TH Phú Thọ về đưa tin… Việc triển khai mô hình “Trường học gắn với các di sản văn hóa” đã giúp các em học sinh thêm yêu trường, lớp; biết trân trọng và tự hào về những di sản của quê hương. Qua đó có ý thức bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, góp phần hình thành nhân cách tốt đẹp trong đông đảo học sinh…”.

Cô giáo Hoàng Thúy Liễu - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Vân Phú - một trong những đơn vị đi đầu trong việc triển khai mô hình “Trường học gắn với di sản Hát Xoan” cho biết: “Từ năm 2011, nhà trường đã thành lập các câu lạc bộ Hát Xoan theo từng khối, lớp. Hằng tuần, hằng tháng, ngoài việc dạy hát trong giờ âm nhạc, trường còn mời nghệ nhân tại các phường Xoan gốc đến trực tiếp giảng dạy cho học sinh. Khi học sinh thuộc và hiểu về Hát Xoan, nhà trường thường xuyên tổ chức các buổi giao lưu giữa các câu lạc bộ Hát Xoan trong trường và đưa học sinh đến các phường Xoan gốc để các em được giao lưu, học hỏi, qua đó giúp các em hiểu được giá trị cũng như việc gìn giữ di sản này”.

“Em thấy việc học theo mô hình “Trường học gắn với di sản Hát Xoan” rất thú vị. Chúng em được tìm hiểu những giá trị của Hát Xoan, được học Hát Xoan và giao lưu với các đào, kép nhí ở các phường Xoan gốc. Giờ em đã có thể hát và biểu diễn một số làn điệu Xoan như: Xe chỉ vá may, Trồng bông hứng đậu, Ðèn thương ai…” - Em Cao Thùy Trang, học sinh lớp 5E chia sẻ.

 

Mô hình “Trường học gắn với di sản văn hóa” với nhiều cách làm sáng tạo đã giúp học sinh hiểu sâu hơn về giá trị trường tồn của các di sản văn hóa nói chung và Hát Xoan nói riêng, đây chính là giải pháp hữu hiệu để bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa vùng Đất Tổ. Thông qua mô hình còn giúp nhà trường đổi mới phương pháp dạy học, gắn lý thuyết với thực tiễn, từng bước nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

 

Như vậy, Hát Xoan Phú Thọ đã trở thành di sản thứ 11 của Việt Nam được UNESCO vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Cùng với Nghệ thuật Bài Chòi Trung Bộ (2017), Thực hành tín ngưỡng Thờ Mẫu Tam phủ của người Việt (được công nhận năm 2016); Nghi lễ và trò chơi Kéo co ở Việt Nam; Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh (2014); Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ (2013); Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ (2012); Hội Gióng ở đền Phù Đổng và đền Sóc (2010); Dân ca Quan họ Bắc Ninh (2009); Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên (2005); Nhã nhạc cung đình Huế (2003). Là di sản thuộc loại hình nghệ thuật trình diễn, Hát Xoan của tỉnh Phú Thọ bao gồm hát, múa, gõ trống và phách. Hát Xoan gắn liền với việc thờ cúng Hùng Vương, một tín ngưỡng bắt nguồn từ việc thực hành thờ cúng tổ tiên của người Việt. Những người lưu giữ và thực hành hình thành nên bốn phường Xoan, trong đó, Trùm nam và nữ đóng vai trò quan trọng nhất: họ giữ gìn các bài hát, lựa chọn đệ tử, truyền dạy phong cách hát và các tiết mục và tổ chức thực hành. Họ cũng tích cực giới thiệu và giảng dạy Hát Xoan tại các phường Xoan và trong các câu lạc bộ.

Với mục đích giữ gìn, phát huy những gì đã đạt được, giúp các em hiểu hơn nữa, thêm yêu hơn nữa “Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại” trường Tiểu học Vân Phú đã tổ chức “Giao lưu chúng em với làn điệu dân ca”.